شکل گیری یک هویت منسجم و پایدار و دستیابی به تعریفی منسجم از خود، مهمترین جنبه رشد روانی و اجتماعی در دوره جوانی است. انتخاب ارزشها، باورها و هدفهای زندگی، مشخصه های اصلی این هویت را تشکیل می دهند. شکل گیری هویت در جوانی با عواطف، خود پنداره و عزت نفس فرد رابطه تنگاتنگی دارد و تمایل قوی جوانان برای ساختن هویتی مستقل به جنبه های دیگر تحول آنان گسترش می یابد. احساس تعلق و تعهد به خانواده، قوم، فرهنگ، ملت و مذهب، از مولفه هایی هستند که ارتباط تنگاتنگی با هویت دارند.
مقوله هويت تعريف و تفسيري از «خود» و «ما» است كه كيستي فردي و جمعی اشخاص را مينماياند و جستجوي هويت، تلاش در جهت برقراری ارتباط صحيح فرد و جامعه به عنوان يك كل است. هويت در ابتدا ممیز بین "من" از "ما" و بدنبال آن مميز«ما» از «ديگران» به شمار ميرود. در فضاي «هويت داشتن» است كه نسلهاي متناوب جامعه ميتوانند «خاطره جمعي» را كه مظهر غرور و اصالت داشتن است، به نسلهاي بعدي منتقل كنند و به اين ترتيب كليت حيات و وحدت ملي را تضمين كنند.
امروزه در فضا و عصر جهاني شدن، حفظ هويت ملی و دینی اهميت بیشتری يافته و به معناي مشاركت مؤثر فرهنگي، ديني و انساني در سراسر جهان محسوب ميشود. پرسش هایی از قبیل"من کیستم" و «ما كيستيم» اشاره به همين هويت فردی و جمعي است که در واقع اشاره به عطش افراد برای شناخت خود و سرگذشت و سرنوشت جمعي و مشتركشان دارد. هويت لازمه نظام اجتماعي است و هرگونه تاخیر یا انحراف در شکل گیری هویت موفق می تواند منجر به پراکندگی یا بحران هویت گشته که خود بسیاری از ناهنجاریهای فردی و اجتماعی را در پي دارد. به همين دليل دولتمردان و نظام سياسي براي هويت اهميتي بسزا قائلند.
جامعه ايران به دليل مذهبي بودن و برخورداري از تمدن و تاريخ ديرپا، داراي دو گستره مفهومي برجسته از هويت «ديني» و «ملي» است. اگرچه نميتوان اين دو را از هم تفكيك كرد، اما در عرصه سياست گذاري و برنامهريزي ميتوان دو حوزه مستقل اما مرتبط به هم براي آن دو در نظر گرفت.
جوانان هر كشور از آن روي كه بدنه فعال، پويا و پرانگيزه هر ملت و بهترين منابع انساني در زيست جمعي محسوب ميشوند، سهم مؤثری در تضمين حيات فرهنگي و ملي ملتها دارند. دستیابی به هويت موفق در ابعاد فردی، ديني و ملي در جوانان، هم درجه اميد به آينده را بالا ميبرد و هم مايه اعتماد نهادهاي اجتماعي بويژه نهاد حكومت به آنان و نقش آنها در ضمانت زيست جمعي در دهه هاي آینده است. بنابراین كيفيت و درجه هويت فردی، ديني و ملي آنان ميتواند نقش موثری در توسعه فرهنگ ملی و دینی کشور ایفا نماید.
سازمان ملی جوانان در راستای تحقق اصل3 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی و توسعه و تحکیم برادری اسلامی و تعاون عمومی بین همه مردم، آرمانهای سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 با تاکید بر اتکا به اصول اخلاقی و ارزشهای اسلامی، ملی و انقلابی، متعهد به نظام اسلامی و شکوفایی ایران و مفتخر به ایرانی بودن، بندهای 5، 15، 19، 20و30 سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر تقویت وحدت و هویت ملی مبتنی بر اسلام و شناخت تاریخ ایران، فرهنگ، تمدن و هنر ایرانی اسلامی، تقویت هویت ملی جوانان متناسب با آرمانهای انقلاب اسلامی، حفظ هویت اسلامی ایرانی و معرفی فرهنگ غنی و هنر و تمدن ایرانی و اسلامی، مواد 106، 109، 112 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در خصوص حفظ هویت اسلامی ایرانی، حفظ و شناساندن هویت تاریخی ایران و بهره گیری از عناصر و مولفه های هویت ایرانی و اهتمام ویژه به اعتلا و رشد و تعالی نسل جوان، اصل29 منشور تربیتی نسل جوان مبنی بر آگاهی از اساس و ارکان هویت اصیل ملی و مذهبی ایران اسلامی و تحکیم وحدت ملی و مذهبی و تقویت احساس میهن دوستی و بدنبال تصویب سند ملی توسعه ویژه (فرابخشی) ساماندهی امور جوانان در هفدهمین جلسه شورای عالی جوانان، برنامه ارتقای هویت دینی و ملی جوانان را ارائه مینماید.
این برنامه مجموعهای منسجم مشتمل بر توصیف وضع موجود هویت جوانان در ابعاد مختلف و تبیین آن، چالشها و تنگناهای اساسی، اصول پایه و مبانی نظری، اهداف، راهبردها و رویکردها، سیاستها و خط مشیهای اجرایی، برنامهها و اقدامات اجرایی، چشم انداز آینده، سازمان اجرایی و تقسیم کار ملی است که از نتایج تحقیقات بنیادی، کاربردی و تطبیقی سازمان ملی جوانان و سایر مراکز علمی _ پژوهشی کشور و همچنین دیدگاههای صاحب نظران و مدیران برنامه ریزی و اجرایی کشور بویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، جهاد دانشگاهی و اعضای هیئت علمی دانشگاهها تهیه شده است که پیشاپیش از همکاری شایسته آنان سپاسگزاری می نماییم.